Čas abnawicca

23.05.2015, 15:56  |  »

Ͳ.INFO Krynica, 1917-1940 , , , ³. . 18 1926 . .

Čas abnawicca

 

Pasiarod biełaruskich palityčnych kirunkaŭ kirunak Chryścijanski zajmaje adno z pieršych miajscoŭ. Pačatak jaho wiadziecca z Miensku z časoŭ rewaliucyi rasiejskaj. U hetu hrupu ŭwachodziła pradusim biełaruskaje maładoje katalickaje duchawienstwa, świeckaja katalickaja intelihiencyja i cełyja masy biełaruskich katalickich sialan i rabotnikaŭ.

 

Kirunak hety za prykładam padobnych kirunkaŭ u Zach. Eŭropie zwaŭsia "Chryścijanskaja Demakratyčnaja Złučnaść Biełarusaŭ. Prahrama hetaj "Złučnaści była apracawana i nadrukawana ŭ Miensku 1920 h. Miensk byŭ hałoŭnym asiarodkam dziejnaści "Złučnaści. Z palityčnych prahramnych punktaŭ hetaj arhanizacyi pradusim pradusim musim adznačyć imknieńnie da niezaležnaści Biełarusi. Hetyja imknieńni, nazwaŭšy ich susim wyrazna i ćwiorda, bieł. chryścijanski palityčny kirunak raźwiwaŭ dalej, raźwiwaje i trymajecca ich až da siańnia.

 

U skład Ch. D. Zł., jak my ŭž ŭspomnili, uwachodzili tolki biełarusy kataliki. Biełarusy prawasłaŭnyja, choć byli časta duža spahadnyja i bliskija da jaje, farmalna adnak u skład jaje nie ŭwachodzili. Fakt hety musić tłumačycca tym, što prawasłaŭnyja biełarusy, budučy jačše pad silnym uražańniem carskaj maskoŭskaj apieki i pad upływam maskoŭskaj kultury, Ch. D. Zł., jak wytwar katalickaj Zach. Eŭropy, naležna nie mahli acanić i pryniać da serca.

 

Z nadychodam dyktatury balšawikoŭ, dziejnaść u Miensku Ch. D. Zł., była spyniena i pieraniesiena ŭ Zachodniuiu Biełaruś i ŭ Uschodniuju Litwu pad Polščaj. Tut užo centram hetaj pracy stanowicca Wilnia, a prastoram pracy Wilenščyna, Nawahradčyna, Brasłaŭščyna, Horadzienščyna.

 

Kirunak hety zjaŭlajecca dalšiym praciaham Mienskaj Ch. D. Zł., ale užo z nazo wam bolš wyraznym: Biełaruskaia Chryścijanskaja Demokracyja i z prahramaj ŭ nikatorych punktach rožnych ad "Złučnaści. Źmieny i dapaŭnieńni prahramowych punktaŭ padyktawany žyćciom, jakoje ad časaŭ mienskich pašło značna ŭpierad, byli razwiwanyja, pahłyblanyja i apracowywanyja na staronkach "Krynicy, jak orhanu biełaruskaj chryścijanskaj palityčnaj dumki, jaki wychodzić u Wilni ad 1919 h. da siońniašniaha dnia i hurtuje wakoł siabie ŭsie biełaruskija, pradusim katalickija, jak duchoŭnyja, tak i swieckija palityčnyja i kulturnyjasiły, dumajučyja pa chryścijansku.

 

Astatnim časam, kali ŭ biełaruskim hramadzianstwie nastupiŭ dawoli hłyboki idejny padyieł, kali paŭstała Hramada z adnab kimi pierawažna praletarskimi i rewalucyjnymi ideałami, kali paŭstaŭ "Sialanski Sajuz z ideałami bolš adpawiednymi dla biełaruskaha sialanskaha narodu, ale mnohich ideałau nie daceniwajučy i prachodziačy kala ich maŭčkom, nadyšła wialikaja para dla biełaruskaj Chr. Dem jaśniej zahawaryć ab sabie i ab swajej prahramie i ahułam ab swaich planach dla swajho narodu.

 

Nadyšła wialikaja para apracawać prahramu niatolki palityčna-socyjalnuju, ale i maralna-relihijnuju. Nadyšła para stwaryć prahramu, dapaŭniajučuju niedastatki Hramady i "Sajuzu. Zrabić heta musić Bieł. Chr. Demokracyja. Dziela hetaha biezadkładna treba nam prahledzić swaju staruju prahramu, paprawić, dadać, abnawić.

 

Woś-ža na hetym miejscy ŭsich našych pryjacielaŭ, prychilnikaŭ i adnadumcaŭ, zaklikajem wyskazacca ŭ dasie jaknajchutčejšym ahułam što da hetaj sprawy, a pradusim, što da takich punktaŭ:

 

1. Jak nam najlepš zwacca,

 

2. Ci ŭ skład našaj arhanizacyi majuć uwachodzić tolki biełarusy-kataliki, ci tak-ža i biełarusy prawasłaŭnyja,

 

3. Ci treba pakinuć ziamli, a kali tak, dyk skolki: kaściołu, carkwie,

 

4. Ci pawinna być relihija, jak pradmiet, u škole i chto akanšalna ab hetym pastanaŭlaje,

 

5. Ci pažadany poŭny raździeł miž kaściołam, carkwoj i dziaržawaj i ahułam, jakija praŭnyja pawinny być adnosiny miž kaściołam, carkwoj i dziaržawaj.

 

Na hetyja pytańni i im padobnyja usich, kamu lažyć na sercy ŭsiestarońniaje adradžeńnie našaha narodu, prosim adhuknucca jaknajšyrej, jaknajhłybiej i biezadkładna, bo pryšoŭ wialiki čas abnawicca.