К.Симонов “Красное и белое”

Вельмі трапна выказваецца Святлана Алексіевіч пра савецкага чалавека – і вельмі няўдала называе яго “чырвоным чалавекам”. А мы падхопліваем – і дарма.

Спадарства, савецкі чалавек як тыпаж – аніразу не чырвоны!

Чырвоны – колер сацыяльнай салідарнасці і барацьбы за роўнасць, за правы сацыяльна прыніжаных і эксплуатаваных. Гэта колер рэвалюцыі – мірнай ці нямірнай. Гэта колер Чэ Гевары і Анджэлы Дэвіс, народавольцаў і Чарльза Дыкенса… Спіс доўгі; і ім суседствуюць вялікія гуманісты і тэрарысты, але яднае іх рэвалюцыйная барацьба за свабоду.

Паказальны шлях чырвонага чалавека ў дваццатым і дваццаць першым стагоддзях – жыццяшлях Анджэлы Дэвіс, вучонай, актывісткі і выкладчыцы ўніверсітэта, барацьбіта супраць смяротнага пакарання, дыскрымінацыі і гамафобіі; якая ў маладосці была левым радыкалам і камуністкай, але парвала з амерыканскай кампартыяй калі тая падтрымала ГКЧП.

Чырвоны чалавек спрычыніўся да стварэння страшнага сацлагеру. Але менавіта чырвоны чалавек і дапамог адносна-свабоднаму свету Захада выйграць халодную вайну – рэалізаваўшы левую ідэю ва ўмераным варыянце, што спрычынілася да падвышэння якасці жыцця шырокіх мас на Захадзе, так што перавага дэмакратычных краінаў над аўтарытарнымі зрабілася відавочнай (у часы калі змагаліся Лулумба і Гевара – такой відавочнасці не было, была жорсткая рэальнасць дзікага капіталізму, якую і сёння можна ўбачыць у псеўдачырвоным Кітаі і іншых краінах дзе правы працоўных не абароненыя і пануе эксплуатацыя).

Мяне чырвонай ідэі навучыў не постСССР, а Захад. Дзе людзі добра памятаюць дыкенсаўскую рэальнасць дзікага капіталізма і ўсведамляюць, што для таго каб наяўныя правы і сацыяльныя гарантыі захаваліся, неабходна, каб барацьба за іх не спынялася; дзе свята Першамаю захавала свой аўтэнтычны сэнс, а не ператварылася ў дэманстрацыю вернападданніцкага канфармізму.

Сярод савецкіх людзей былі чырвоныя. Гэта тыя, хто насамрэч верыў у ідэялы роўнасці, дружбы народаў, салідарнасці. Але яны былі ў меньшасці. Часам з-за сваёй веры, выхаванай правільнымі словамі, за якімі імперыя хавала паганыя справы, – апыналіся ў дысідэнтах.

А хома саветыкус у сваіх тыповым выглядзе, з яго канфармізмам, двайной мараллю, прыстасавальніцтвам і страхам – не чырвоны. Ён ці шэра-бура-малінавы, ці проста шэры, ці нават падманліва-белы як сталінскі мундзір з пагонамі. Яго, гэтага баязлівага і таталітарнага прыстасавальніка, і варта з сабе выціскваць.

Настальгія па Саюзу, які насамрэч быў не саюзам а імперыяй, нясенне кветак на магілу Сталіна – усё гэта зусім не чырвонае. Гэта контррэвалюцыя у дрэнным значэнні гэтага слова. А чырвоны чалавек – гэта рэвалюцыянер. Шукайма яго хоць у антыдыскрымінацыйнай плыні, хоць сярод анархістаў, хоць у асобе Пятра Паўленскага і аматараў ягонага мастацтва – але ў рэвалюцыі. Там, дзе ёсць барацьба за свабоду і справядлівасць.

На жаль, вельмі часта ў гісторыі, а то і ў сучаснасці, чырвоны чалавек скептычна ставіцца да Царквы. Але ў гэтым столькі ж віны хрысціянаў і царквы з маленькай літары, колькі ў чырвоным чалавеку – хрысціянскага. Хрысціянскага жадання дабра людзям і барацьбы за іх правы, барацьбы супраць зла. На жаль, часам хрысціяне не падтрымлівалі барацьбу за свабоду і за правы чалавека, а то і надварот заклікалі да згоды з несвабодай і несправядлівасцю – і гэта зрабілася спакусай для чырвонага чалавека. На шчасце, у многіх выпадках спакуса гэтая перадоленая.

У сваім мірным варыянце (з хрысціянскай павагай да асобы і да прыватнай уласнасці) чырвоны чалавек змяніў свет да лепшага. І працягвае гэта рабіць.

The post Чырвоны чалавек і чалавек савецкі appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

The post Хто вінаваты ў абортах? appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

Калі б мяне папрасілі абмаляваць у двух словах сітуацыю з мігрантамі – азначыла бы так.

Маса бежанцаў з Сірыі, ахопленай вайной і тэрорам “ісламскай” “дзяржавы” – раз.

Некаторыя бежанцы і бежанкі, з якімі вітаемся на вуліцы – відавочна з Сірыі. То сцвярджае мая мама, якая яшчэ ў СССР крыху ведала сірыйцаў і нават ледзьве за аднаго сірыйца замуж не выйшла (таму кажа, што і сама магла бы зараз кантавацца у такім цэнтры…).

Да гэтай масы раз дадаецца маса два – людзі, якія выкарыстоўваюць вайну ў Сірыі як магчымасць эміграваць у заможныя краіны Захаду. Іх можна параўнаць з тымі палітуцекачамі з Беларусі, якім насамрэч не пагражалі на Радзіме ані турма, ані рэпрэсіі – але якія выкарысталі палітычную сітуацыю ў мэтах пераезду на Захад. З папраўкай на большую масавасць.

Тое, што гэта не столькі бежанцы колькі мігранты – паказвае сацыялогія. Большасць – маладыя мужчыны. Г.зн., найболей сацыяльна актыўная катэгорыя, якая якраз і схільная да такіх рызыкаў інвеставання ў будучыню, як іміграцыя. Гендэрная ж дыспрапорцыя, відавочна, абумоўленая недахопам эмансіпацыі: пакуль большасць жанчынаў у арабскіх краінаў не настолькі сацыяльна актыўныя і незалежныя, каб пускацца ў міграцыю ў адзіночку…

Цяперашні міграцыйны крызіс асабліва востра адлюстраваў праблему, якая ўзнікла ўжо даўно ў краінах з развітай сістэмай сацыяльных абаронаў: іміграцыя, не абумоўленая наяўнасцю працоўных месцаў.

Гэта пабочны эфект такіх рэалій, як магчымасць выжыць без працы плюс жаданне вялікай колькасці людзей жыць у заможных краінах Захаду, дзе працоўны чалавек можа сабе дазволіць неблагую хату і паесці часам у кітайскай забягалаўцы, а непрацоўны – худа-бедна ды выжыве, а калі не п’е то і часам мяса паесцi.

Да такога кшталту міграцыі, толькі на некалькі гадоў ранейшай, належу і я. На шчасце, зараз я маю працу, і гэта далёка не першая мая праца ў Бельгіі – але перыяды беспрацоўя ў мяне былі. А ехала я паводле ўз’яднання сям’і, са спадзевам некалькі месяцаў інтэнсіўна папрацаваць, крыху зарабіць і вярнуцца – але ў першыя некалькі месяцаў працы не знайшлося, знайшлася яна потым, а потым праца-вучоба, іншыя абставіны – і вось я ўсё яшчэ тутака…

Хацелася б развянчаць міф аб мігрантах, якія прагнуць жыць на “сацыяле”.

Імігранты, якая прыязжаюць на сацыял, сваёй большасцю мараць не аб сацыяле, а аб знаходжанні працы. З чым якраз і праблема, прычым з велізарнымі перакосамі кшталту падвышэння пенсійнага ўзросту і працягвання скарачэнняў і эканоміі на працоўных месцаў, дзіўнай сітуацыі калі трымаць людзей на дапамозе па беспрацоўі лягчэй, чым даць ім працу – дзіўна але так!.. Канешне ж, ёсць і людзі, арыентаваныя працаваць як мага меней – але гэта толькі частка. Гэтая частка, што праўда, зусім бы не ехала, калі бы была магчымасць даць усім працу. Але ж каб унесці яснасць у тэматыку, падумаем: што бы мы рабілі на месцы гэтых людзей? Няўжо не скарысталі бы з магчымасці жыць у лепей арганізаванай краіне? Праўда палічылі бы за лепшае цяжка працаваць за капейкі у Ліване ці Алжыры? Ну мо і так…

Міграцыя, якую няма магчымасці забяспечыць працай – сацыяльная праблема.

Ёю абумоўленая яшчэ адна спецыфічная праблема: перашкоды на шляху нармалёвага прыёму бежанцаў.

Вялікая колькасць людзей, сапраўдных бежанцаў у сапраўды крытычнай сітуацыі, – не можа атрымаць належнай дапамогі. Дапамогу ж атрымліваюць людзі, якія меней маюць у ёй патрэбу. Болей за тое, такім чынам на вайне нажываюцца нелегальныя перавозчыкі, падробшчыкі дакументаў і г.д.

Мажліва, дамова з Турцыяй, паводле якіх новых мігрантаў будуць дэпартаваць у Турцыю, а замест іх браць у Еўропу відавочна сапраўдных сірыйскіх бежанцаў – дапаможа. Гэта адна з тэхнічных спробаў вырашэння праблемы.

Многія зараз лічаць, што трэба не прымаць бежанцаў у Еўропе, а толькі дапамагаць ім на месцах, у блізкаўсходніх лагерах. Часткова мо такі погляд правільны – але, на нашую думку, толькі часткова. Патрэбная і дапамога не месцах, і тэхнічнае вырашэнне праблемы міграцыйнага крызісу; але адмова ад прыёму бежанцаў у Еўропе падаецца здрадай прынцыпам еўрапейскага гуманізму.

Як паводзяць сабе бежанцы і мігранты? – Усе па-рознаму, у асноўным – законапаслухмяна. Што лагічна хаця б з таго пункту гледжання, што людзям, якія дабраліся да Еўропы, патрэбныя дакументы і не патрэбная дэпартацыя.

Праблемы ёсць, што адлюстроўваюць і навагоднія беспарадкі ў Кёльне, і той чалавек, які маме скорчыў фізіяномію. Праблемы не меней сур’ёзныя ад іх карыкатурнага перабольшвання і фэйкаў у расейскіх і іншых ўсходнееўрапейскіх СМІ; і зараз яны ў працэсе вырашэння, спадзяюся што паспяховага.

Варта падкрэсліць і тое, што як у Германіі маса бежанцаў была ў шоку ад кёльнскага хуліганства, так і ў нас на аднойчы бачаную скорчаную фізіяномію прыходзіцца штодзённае вітанне і нармалёвыя паводзіны насельніцтва лагеру бежанцаў.

Нарэшце, паспрабуем пракаментаваць погляды тых беларусаў, якія часам звязваюць выбухі ў Брусэлі з мігранцкім крызісам, а таксама лічаць шырокую прысутнасць мусульманаў дэструктыўнай для Еўропы.

Сувязь паміж выбухамі і прыбыццём мігрантаў ёсць. Але яна ў тым, што і плынь бежанцаў, і разрастанне тэрарыстычнай “ісламскай” “дзяржавы” – гэта праблемы, якія ўзніклі ў працэсе ваеннага канфлікту ў Сірыі. Тут можна вінаваціць і дыктатуру Асада, і краіны Еўропы, якія часам падтрымлівалі ўсходніх дыктатараў, і амерыканскае ўваходжанне ў Ірак… Ну, можна яшчэ вінаваціць рэвалюцыянераў, але ж воран ворану вока не выклюе ))

А вось думка, што прыём бежанцаў падвышае пагрозу тэрарызму – падаецца нам сумнеўнай. На жаль, у ігіладэбіла дастаткова падтрымоўцаў і без бежанцаў. Дастаткова – ня значыць замнога; але ж для тэрарызму нават не заўсёды патрэбная вялікая колькасць (Брэйвік был адзін) – у тым і праблема…

Што датычыцца да шырокай прысутнасці мусульманаў у Еўропе – гэта цікавая праблематыка. З аднога боку, большасць мусульманаў лічыць тэрарыстаў немусульманамі (гл. папярэдні допіс), лічыць, што Каран забараняе такія дзеі. Гэта значыць, тэрарыст – ён калі і мусульманін, то нерэпрэзентатыўны.

Другі бок у тым, што хвароба ігіладэбілу распаўсюджваецца ўсё ж сярод людзей, якія лічаць сабе мусульманамі.

З гэтай нагоды нашыя радыкальныя суайчыннікі прапануюць рэпрэсіўную мадэль, у якой за дзеі тэрарыстаў маюць калектыўна адказваць усе мусульмане.

Наколькі гэта гуманна? – Ноў комэнт! Наколькі эфектыўна? – Ёсць погляд, што ісламафобія і дыскрымінацыя мусульманаў на Захадзе якраз і патрэбная “ісламскай” “дзяржаве”, каб абгрунтваць сваю антызаходнюю ідэялогію ды папаўняць свае шэрагі пакрыўджанай моладдзю з Еўропы…

Ці ёсць крытычная маса людзей з нееўрапейскіх культураў, якую Еўропа можа інтэграваць? Калі так, ці набралася яна ўжо? А можа, крытычная маса – гэта ілюзія? Усё гэта патрабуе дыскусіі.

Так ці інакш, імігранцкая шклянка інтэграцыі ў Еўропе для мяне як для аптыміста поўная не напалову, а амаль напоўніцу. Што канешне ж не адмаўляе сур’ёзнасці праблемаў і неабходнасці іх вырашаць.

Вашая пакорная служка марыць пра вынаходжанне спосабаў даць усім жадаючым магчымасць рабіць унёсак у дабрабыт грамадства…

Сярэднявечныя князькі ваявалі не столькі за зямлю, сколькі за людзей, якія будуць працаваць, узбагачаючы дзяржавы; запрыгоньванне сялянаў – таксама вынік жадання мець людзей. Зараз у багатыя краіны людзі едуць самі – якая ж недарэчнасць, што яны пры сваім жаданні не заўсёды могуць працаваць на карысць грамадства, якое іх (НАС)) прыняла!

Спадзяюся, што гэты перакос у хуткім часе будзе выпраўлены. Часам думаю, што савецкая ўсеагульная занятасць была заганнай не ў сваёй аснове, а збольшага з-за коснасці сістэмы, з-за адсутнасці свабоды і прасторы для ініцыятывы. Але ўсё ж ні ў якім разе не хацела бы дакаціцца да сістэмы прымусовай працы. Хутчэй мяне цікавяць спосабы занятасці беспрацоўных за дадатак да дапамогі. Напрыклад, я было ў перыяд беспрацоўя займалася прыборкай – за невялікі але афіцыйны дадатак. Здаецца, можна было бы пашырыць гэтую сістэму… Так ці інакш, спадзяюся, грамадства паступова выправіць перакосы кшталту брудных вуліцаў у спалучэнні з чаргой жадаючых устроіцца прыбіральшчыкам, старых якія ўсё не могуць выйсці на пенсію і маладых якім цяжка знайсці працу, паўзучых скарачэнняў персанала ва ўсіх сферах і масы людзей без працы…

Але гэта ўжо іншая тэма, пра якую хачу напісаць. А наконт міграцыйнага крызісу і іншых праблемаў і небяспекаў – дабраславі Божа хрысціянскую, мультыканфесійную, гуманную, талерантную, разнастайную, рознакаляровую і ўсякую добрую, прыемную і вольную Еўропу!

The post Міграцыйны крызіс: што адбываецца ў Бельгіі appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

Але тыя мае сябры і знаёмыя, якія належаць да гэтай рэлігіі – дэманструюць дзіўную згоду ў гэтым пытанні.

Раней я прымала іх пазіцыю збольшага за недагаворанасць і паліткарэктнасць. Але з цягам часу пераканалася: яны рэальна лічаць, што тэрарысты не мусульмане. Адна сяброўка нават здолела растлумачыць так, што я нават зразумела яе логіку – нягледзячы на ўласную сумную перакананасць, што інквізітары ўсё ж хрысціяне, дый Царыёнаў-Энтэо праваслаўны…. Каб быць мусульманінам, сцвярджае Сахар, ірландка з суданскімі каранямі, ты павінен адпавядаць пэўным крытэрыям, да прыкладу, быць міласэрным…

З іншага боку, мае сябры і знаёмыя, мабыць, не ёсць мусульманамі з пункту гледжання ігіладэбіла. Што ж, арганізацыйная прыемнасць іслама ў тым, што ты можаш сам выбіраць, якія імамы для цябе аўтарытэтныя.

Але што асабліва хачу падкрэсліць у гэнай калізіі, дык гэта маю катэгарычную нязгоду з тэзісам аб процістаянні цывілізацый (рэлігій, культур).

Маё радаснае імігранцка-мультыкультурнае адкрыцце: каштоўнаснае паразуменне людзей не залежыць ад іхняга паходжання, мовы, рэгіёна ці (дзіўна, але так!) нават рэлігіі. Магу палаяцца з праваслаўным беларусам, каторы будзе мне даводзіць што Пуцін круты – а потым знайсці глыбокую згоду і паразуменне з чачэнкай з дудаеўскімі поглядамі ў хіджабавай галаве.

Процістаянне ёсць. Процістаянне менталітэтаў. Барацьба не цывілізацый, а менталітэтаў – адчуйма розніцу.

The post Пра тэзіс “тэрарысты – не мусульмане” appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

“Як у чалавека можа быць толькі адна Родная Маці, так і Мова Родная – толькі адна”… Хм, а ці не страшна казаць такое нам, беларусам?

Ці вы – адзін з той блаславёнай меньшасці, якая можа сцвярджаць, што беларуская мова была сапраўды матчынай, у сэнсе першай пачутай? Што на ёй вы вымавілі свае першыя словы? Ці – вы проста забыліся, што ўдзельнічаеца ў маўклівай агульнанацыянальнай змове, у выніку якой у нас у сацапытаннях дзіўным чынам атрымліваецца большасць беларускамоўных? У калектыўным выдаванні жаданага за дзейcнае – добра, што хоць жаданне сацыялагічна ўнушае аптымізм!

Першай мовай, якую я пачула, была руская. Што я канешне ж не скажу ні ў адным сацыялагічным апытанні, бо я, як большасць беларусаў, удзельнічаю ў змове. Але з імпэтам казаць, што руская мова мне не родная – будзе, напэўна, хлуснёй. Хаця і не стопрацэнтнай…

Беларуская мова для мяне – родная з нагодаў болей глыбокі, чымсі парадак засваення. Напрыклад, таму, што ні на якой іншай мне так не прыемна размаўляць і пісаць, ні з якой іншай я не адчуваю такой аўтэнтычнасці і эмацыйнай сусязі. І таму, што гэта карэнная мова беларускага народу.

Ды і маці ў некаторых не адна… Але ж будзьма працягваць удзел у роднай змове, заўжды сцвярджаючы: “Наша родная мова – беларуская! І так, менавіта на ёй мы размаўляем дома!”

Намагаючыся наблізіць дзейснае да жаданага.

The post Родная змова appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

Усе смяяліся з Распятага Мальчыка. Але тыя самыя, хто зусім не верыць у распятых кіеўскай хунтай хлопчыкаў – кінуліся рэпосціць непацверджаную, часткова абвергнутую а часткова няпэўную, інфармацыю пра згвалтаваную мігрантамі рускую дзяўчынку ў Берліне.

Таму што ў кіеўскую хунту і карнікаў-жыдабандэраўцаў мы не верым, бо апрыёры не хацелі верыць, а потым і аказалася што фэйк; а вось у дзікіх мігрантаў, якія зусім не такія людзі як мы і таму ў адрозненне ад нас не маюць права жыць у Еўропе – верым.

Яшчэ адна гісторыя. Я жыву побач з бежанцамі. Бежанцы, праходзячы, вітаюцца. Але адзін было скорчыў маме рожу, праходзячы – што паказвае наяўнасць такі сярод іх прыдуркаў (ну і дзіўна калі б было інакш, бо прыдурак – з’ява нярэдкая, многія з нас нат пабывалі ў гэткай ролі).
Але я не пра гэты, а іншы інцыдэнт.

Піша мне мой каханы СМСку, маўляў, нейкія бежанцы, тры чалавекі, дамагаліся да трох жанчын у пральні якраз у будынку дзе я жыву. Інфа паступіла ад ягонага сябра Іогана, які прадае цыгары і таму ведае ўсе чуткі ў горадзе; да таго ж Іоган – трэнер па адзінаборствах, так што цікавіцца пытаннямі бяспекі і крыміналу.

Я падумала: блін. Зразумела, што гэты блін нічога не змяніў у раскладцы. І так ведаю, што хадзіць трэба асцярожна. Пры гэтым настойваю на поўным сваім праве нараўне з мужыкамі шляцца дзе заўгодна, як і на праве на самаабарону, пры ўсёй сціпласці маіх фізічных магчымасцяў. Пры гэтым жа лічу, што бежанцаў трэба прымаць. Але канешне трэба мяняць, паляпшаць, сістэму іх прыёму.

Яшчэ адзначыла, што гаспадар пральні нам нічога не сказаў пра той інцыдэнт – але то ж лагічна, бо ён жа і здае нам студыо.

Неправераную пагалоску пра трох дамагальнікаў-бежанцаў перадала далей – у размове з сяброўкай за гарбатай. Канешне, абмовіўшыся, што інфа неправераная.

Ну і дарма перадавала. Бо, перапытаўшыся ў Іогана, дазналася, што то была гісторыя з нейкімі трыма дзяўчынамі і чыёйсьці няправільнай паркоўкай. Ніякія бежанцы там, у арыгінале, не фігуравалі.

А калі б я была прыхільніца антыімігранцкіх настрояў – то і не перапытвалася бы ў Іогана…
А гісторыя, каторую я з агаворкай на неправеранасць распавяла сяброўцы-чачэнцы, мае шанец пайсці далей па горадзе ўжо без агаворкі. І нават без Іогана, у якога можна перапытаць. Застаецца спадзявацца, што я не паўдзельнічала ў вырабленні дошкі аб’яваў для распяцца чарговага снягіра ў трусіках.

The post Распяты Мальчык і Дзікія Мігранты appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

У дзяцінстве я любіла чытаць савецкую атэістычную прапаганду. Я была веруючым дзіцём – і радавалася яе бяссіллю. Нават тады, у дзяцінстве, аргументы камуністаў-атэістаў мяне забаўлялі.

Тым больш дзіўна бачыць вяртанне тых самых запыленых аргументаў – з модай на антыклеклерыкалізм. Зрэшты, ёсць адзін плюс у такім “камбэку”: магчымасць хрысціян даць публічны адказ. (У даперабудоўныя часы такой магчымасці не было, а ў пасляперабудовачная неабходнасць вяртання ад бязбожнасці да духоўнасці была занадта відавочнай). Аднак тут я не прэтэндую ні на які Хрысціянскі Адказ, а толькі даю некалькі забаўных ілюстрацый.

Кейс А: на Вялікдзень, які супадае з Днём Касманаўтыкі, атэісты дэманстратыўна віншуюць з Днём Касманаўтыкі.

Наогул-то не бачу тут нічога атэістычнага. Касманаўтыка – гэта добра, незазалежна ад перакананняў. Можа быць, ёсць намёк на знакамітае “Гагарын у космас лятаў, Бога не бачыў”? Бо ні адзін хрысціянін не прагне ўбачыць сівабародага Зеўса ў тэлескоп ці ілюмінатар самалёта, наўрад ці дасягнення касманаўтыкі змогуць пахіснуць чыю-небудзь веру. Змест хрысціянскай веры з пункту гледжання некаторых атэістаў – цікавая тэма. Што ж да Гагарына, то звесткі аб яго стаўленні да рэлігіі супярэчлівыя. Аднак несупярэчлівыя звесткі аб глыбокай рэлігійнасці бацькі савецкай касманаўтыкі – Каралёва.

Кейс Б: атэіст прапануе віншаваць хрысціян з днём нараджэння Дарвіна, прадстаўляючы таго бацькам атэізму.

Што ж, Дарвіну гэтая акцыя можа і спадабацца: многія людзі памоляцца аб яго душы. Нават калі ён цяпер у Царстве Нябесным – напэўна ж будзе прыемна. Згадванне аб гэтым вучоным і яго тэорыі здольна раздражніць хрысціян значна менш, чым стагоддзе раней, бо новыя навуковыя адкрыцці зусім не дадаюць пераканаўчасці версіі аб паходжанні нас ад малпы. А стаўленне самога Дарвіна да рэлігіі было складаным, але атэістам яго можна назваць з вялікай нацяжкай. Пошукі вытокаў атэізму могуць прывесці нас і да Буды, і да першых хрысціянаў, якіх абвінавачвалі ў атэізме з-за нешанавання імі рымскіх багоў, і нават да Бібліі, у якой бадай упершыню сустракаюцца, прычым у якасці цытаты, словы пра тое што няма Бога ( Псалтыр: “Сказаў шаленец у сэрцы сваім: Няма Бога…”).

Кейс У: атэістка-інтэлектуалка, удзельніца клуба “ЧДК”, публікуе на сваёй старонцы выдатнае відэа па частцы астраноміі: руху планет з іх траекторыямі. У каментарах пачынаюцца насмешкі з вернікаў. Хоць відэа хутчэй кажа ў карысць веры: яго прыгажосць прымушае задумацца аб наяўнасці ў свеце гармоніі, музыкі, рэжысуры – а значыць, пра існаванне Творцы, Мастака, Рэжысёра…

Ёсць у атэізму і больш вытанчаныя, я б сказала, экзістэнцыяльныя аргументы. Хоць і патрэбна ўзрушаючая моц веры, каб паверыць у выпадковасць узнікнення свету з яго складанасцямі, прыгажосцямі і пабудовамі, – але цяжка ўзгадніць сваю дагматычную веру са столькімі праявамі ў жыцці трагічнай недасканаласці; немагчыма цалкам, на сто адсоткаў, даказаць праўдзівасць якой-небудзь адной рэлігіі, ды і існавання (як і неіснавання) Бога; і яшчэ мы, веруючыя людзі, часта сваёй асобай і паводзінамі прымушаем ўсумніцца ў шчырасці і праўдзівасці нашых перакананняў… Але гэта ўжо іншы ўзровень дыскусіі.

The post Вяртанне спарахнелага атэізму appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

Нерэлігійныя гуманісты, падаецца, няблага выконваюць запавет аб любові да чалавека. Але Бог застаецца за кадрам… Дзіўным чынам гэты перакос ва ўспрыманні дзьвух асноўных хрысціянскіх запаветаў – нібыта дапаўняецца іншым светапоглядам, таксама распаўсюджаным у Еўропе. Гэта вера, якая таксама сфармавалася пад моцным уплывам хрысціянства. І таксама няблага ставіцца да хрысціянства у сваім класічным варыянце і дрэнна – у радыкальным. Я, канешне, пра іслам. Які ставіць галоўным пакорлівасць да Бога. Стаўленне да чалавека? – У тэорыі робіцца ўпор на міласэрнасць, на практыцы выходзіць вельмі па-рознаму і залежыць ад менталітэта (як, дарэчы, і ў нас, хрысціянаў, ды і ў атэістычных гуманістаў). Але ўсё ж галоўным ёсць пакорлівасць Алаху.

Такім чынам, акрамя хрысціянства, у Еўропе распаўсюджаныя яшчэ дзьве веры – вельмі розныя, але аб’яднаныя тым, што абедзьве ўзніклі пад моцным хрысціянскім уплывам. Што далей – паглядзім. Кожная дарога з Ерусаліму, паводле К.Льюіса, мае зрабіцца дарогай у Ерусалім. Хто бліжэйшы да Бога – не мая справа судзіць. А раскладачка цікавая, і дарма я пасля беларускага адрэналіну баялася, што ў сытай Еўропе будзе сумна.

The post Секулярны гуманізм і іслам appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

Найперш скажу, што тут як, не раўнуючы, з трагедыяй у Адэсе: глядзім вартыя крыніцы. Бо як раней хадзілі пагалоскі пра сотні намерана спаленых зажыва плюс пра нейкія згвалтаванні, якіх не было – так і зараз ужо кажуць пра дзевяноста згвалтаваных жанчын. Не, згвалтавання два ці, паводле іншай крыніцы, тры (што мала чым лепей), а жанчыны, якія звярнуліся (ад 90 да 150 зваротаў) – падвергліся сэксуальнай агрэсіі, якая ў нас вызначаецца дзеясловам “лапаць”. Гэта адбылося ў цэнтры Кёльна ў навагоднюю ноч.

Дзіўная гісторыя. Дзіўная ў святле таго, што чалавек, у якога няма добрага віду на жыхарства, дасье якога толькі разглядаецца людьмі якія будуць вырашаць, ці дазволіць яму застацца – як правіла, баіцца трапіцца на хуліганстве ці злачынстве. Менавіта таму удзел у дэманстратыўным (!) хуліганстве (не ў цёмным завулку, а ў месцы масавага святкаванне) выглядае болей чым недарэчным – і зусім не таму, што нібыта мігранты ўсе белыя і пушыстыя, а таму, што яны прарабілі цяжкі шлях у Еўропу і, паводле логікі, маюць даражыць сваім шанцам.

Застаюцца дзьве версіі: А – правакацыя, Б – фантастычны ідыятызм.

Версія А для мяне канешне ж болей зручная. Укосна падцвярджаецца масавасцю і арганізаванасцю. І я бы падазравала нават не ультраправых (якім кожны інцыдэнт з імігрантамі любога пакалення дадае папулярнасці і галасоў), а – “ісламскую” “дзяржаву”. Якая даўно пагражала запусціць сваіх агентаў у натоўп бежанцаў – відавочна імкнучыся распаліць у Еўропе антымігранцкія і ісламафобскія настроі, каб мець болей падставаў крычаць што Еўропа супраць ісламу і абвяшчаць свяшчэнную вайну. Што яшчэ раз падцвярджае, канешне, што тая “дзяржава” ані разу не ісламская: бо мусульманіну, нават няблага радыкальнаму, у місіянерскіх мэтах выгадна каб Еўропа пазітыўна ставілася да ісламу. Але ў таталітарызму логіка спецыфічная: Сталін знішчаў уласны народ, спускаў разнарадкі расстрэлаў, і забівалі ні за што і выпадкова; Гітлер знішчаў яўрэяў замест таго каб выкарыстоўваць іх як адукаваны чалавечы рэсурс на карысць рэйху… Зразумела, што нават калі тут руку прыклаў, сапраўды, ігіладэбіл – гэта не значыць, што сярод бежанцаў ёсць нейкія асаблівыя “агенты”. Маглі проста выкарыстаць раздзяўбаяў, якім Еўропа патрэбная для чаго-заўгодна але не для нармалёвага жыцця і доўгатэрміновай працы.

Але ўсё ж я з недаверам стаўлюся да размоваў пра правакацыю. Бо як правіла мы шукаем знешнюю інспірацыю там, дзе нам проста не падабаюцца чыесьці паводзіны. У раздзяўбайстве дзіцёнка робіцца вінаватай вуліца, у Майдане (для тых каму ён не падабаецца) – Госдэп ЗША… Таму разглядайма і версію Б: звычайны ідыятызм.

Тое, што гэты вычварны ідыятызм не мае адносінаў да ісламу, ясна як двойчы два: мусульманін паводле вызначэння не павінен быць п’яным, і не павінен пяліцца на жанчын а тым болей іх лапаць. Але справа не лепей ад таго, што праблема не ў рэлігіі, а ў значна больш распаўсюджанай рэчы: рэгіянальныя культуры вялікай часткі свету атручаныя самым ядроным сэксізмам. Для сэксіста жанчыны падзяляюцца на дзьве катэгорыі: “харошыя”, якія саблюдаюць вельмі строгі рэгламент, які канешне ж не распаўсюджваецца на мужчын – і астатнія, якіх няма неабходнасці паважаць. У розных кутках свету, ад Афрыкі да Індыі, ад Паўночнага Каўказа да Бліжэйшага Ўсходу і г.д. жанчына не адчувае сабе ў бяспецы, ужо не кажучы пра роўнасць. Ды і астатнія рэгіёны атручаныя сэксізмам – толькі ў меньшай ступені і ў іншых формах. Змаганне тут цяжкае і штодзённае, прагрэс ідзе, але не так хутка як хацелася бы.

Што рабіць? Ну напэўна ж высвятляць, адкуль бяруцца дурні, якім ці то дакуманты непатрэбныя, ці то еўрапейская свабода бачыцца як уседазволенасць (міф, распаўсюджаны нават у нас). Адны бягуць у Еўропу у пошуках лепшага і нармалёвага жыцця, іншыя – невядома на што спадзяюцца. Аказваецца, дурня распазнаць бывае лягчэй, чым гэта можа падацца.

Ва ўсім свеце хулігана выстаўляюць вон. Але, настойваю, ключавое слова тут – ХУЛІГАНА. Менавіта правапарушальніка сажаюць у турму ці (калі гаворка не аб цяжкім злачынстве) проста выкідваюць з грамадскага месца за вушка і на сонейка. Іншы ж мігрант, нават “нелегал”, які не робіць злачынстваў і працуе, хай застаецца, хаця штраф канешне заплоціць і ён, і ягоны працадаўца. Бо ўрэшце несправядліва, калі чалавека, які не зрабіў ніякага злачынства, выстаўляюць як злодзея. З рэальнымі ж злачынцамі – іншая справа.

Наколькі я ведаю, Еўропа першапачаткова не збіраецца прымаць усіх мігрантаў: ёсць колькасць людзей, якіх вырашылі прыняць. І вось гэтая колькасць – і мае застацца! З тэхнічным вырашэннем праблемы бяспекі. І з болей дбайнай праверкай дасье, гісторый і іх рэалістычнасці і г.д.

Кажучы гэта, я ўсведамляю, канешне, што не толькі сапраўдныя бежанцы харошыя. Ёсць людзі, якія едуць у Еўропу не з зоны баявых дзеянняў, выкарыстоўваючы вайну як магчымасць пераезду – але з павагай да Еўропы, з добрым намерам жыць годна, працаваць, ствараць, дасягаць поспеху. Такім людзям жадаю, каб іх мары здзейсніліся… Але тут выступае на першы план іншая тэма: права чалавека на свабоднае перамяшчэнне. Адмовы ў візе, не абумоўленыя відавочнымі прычынамі (злачынства, напрыклад) груба парушаюць гэтае права. І я, як усе, ня ведаю, што з гэтым рабіць. Прынамсі – што з гэтым рабіць у краінах з развітай сацыялкай, дзе ёсць магчымасць выжыць без працы, так што парушаецца натуральная структура іміграцыі, абумоўленая наяўнасцю на дадзенай тэрыторыі працоўных месцаў. Не, я не кажу, што прыязжаюць тунеядцы. Многія прыязжаюць у спадзеве знайсці працу. Спадзяюся, што сітуацыя выправіцца, калі Захад навучыцца эфектыўна выкарыстоўваць чалавечы рэсурс, які вызваляецца ў выніку беспрацоўя, абумоўленага рацыяналізацыяй працы…

Канадцы дык зусім добра ўстроіліся: цераз акіян не пераплывеш, так што яны самі едуць у лагеры бежанцаў на Бліжнім Усходзе, і адбіраюць там людзей, якіх прымаюць у Канаду. Хітрыя! Здымуць вяршкі з Сірыі, у якой багата інтэлігенцыі (настолькі, што французскі прафесарJean-Pierre Filiu ездзіць чытаць лекцыі моладзі ў лагеры бежанцаў…).

Але я ўсё ж падазорна стаўлюся да ідэі селекцыі, калі справа датычыцца людзей… Мы робім з нашых краінаў рэзервацыі, запаведнікі, у якіх спадзяемся схавацца ад небяспекаў знешняга свету – што, мяркую, не атрымаецца. Мы спадзяемся не пусціць ці выгнаць сэксістаў і злачынцаў, хаця паўсвета занятае сэксісцкімі культурамі і злачыннымі рэжымамі – якіх мы часам яшчэ і падтрымліваем, ціпа яны душаць тэрарыстаў, і нічога што неправавымі метадамі і за кампанію з нармалёвай апазіцыяй. Мы імкнемся стварыць штучную прастору, ачышчаную ад непажаданых элементаў – але такі падыход вядзе да фашызму, як любое “ачышчэнне” соцыўма, і, паводле адчування, знішчае свабоду. Бо для мяне няма еўрапейскай свабоды без штодзённых стасункаў з людзьмі з розных куткоў света…

Мяркую, варта думаць не ў катэгорыі “ачышчэння” і каго бы выгнаць ці не пусціць, а ў катэгорыі тэхнічнага вырашэнна праблемаў (такіх, як бяспека, працаўладкаванне, адукацыя і г.д.), і ў катэгорыі адказнасці кожнага чалавека (незалежна ад паходжання) за свае дзеянні.

Я ўдзячная Богу за магчымасць жыць у краіне, прынцыпы якой я падзяляю. Асабліва пасля беларускай звычкі існаваць у апазіцыі… Таму зараз, калі ультраправыя аблізваюцца ў чаканні бліжэйшых выбараў – маю намер зубамі і кіпцюрамі учапіцца ў мультыкультуралізм, неразборліва-інклюзіўны гуманізм, талерантнасць, рознакаляровыя адзенні і гарбату з арабамі. Веру, што знойдзецца тэхнічнае рашэнне праблемаў, і што Еўропа вытрымае і захавае свой цяперашні твар, нягледзячы на сінхронныя высілкі тэрарыстаў і ультраправых.

Карацей, хай Бог дабраславіць мультыкультурную Еўропу!

А яшчэ можам задацца пытаннем: а колькі згвалтаванняў і дамагальніцтваў адбываецца на Новы Год на нашых славянскіх прасторах?..

The post Мігранты, мультыкультуралізм, бяспека appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).

Адкрыўся мне спосаб прапіярыцца ў беларускай прасторы: напісаць нешта ў абарону талерантнасці. Што-небудзь леваліберальнае ці антырасісцкае. Актыўнае каментаванне забяспечанае – як і магчымасць разумна выглядаць: аргументацыя болшасці каментатараў будзе настолькі павярхоўная, што не патрэбна быць Эйнштэйнам каб гожа адбрахацца.

Гэткая танная магчымасць піару магла бы радаваць, калі б гэта не выяўляла маштабы беларускага расізму.

Шчыра спадзяюся, што ў хуткім часе грамадска-палітычная сітуацыя ў Беларусі палепшыцца. А таксама – што палепшыцца сітуацыя эканамічная. (Я аптыміст, веру ў працу, у актыўнасць, у тое, што ад кожнага з нас нешта ды залежыць…) А паляпшэнне прывядзе да таго, што краіна зробіцца прывабнай для жыццяь, і да нас будуць прыязжаць. І калі мы загадзя не пазбавімся ад наіўнага расізму – то самі створым праблемы і абяднім сваю краіну.

Не прэтэндуючы на маштабнае даследванне, абмалюю тое, што бачу ў талерантнай (ставіць гэтае слова ў кавычкі ці не, вырашаем самі) Заходняй Еўропе, жывучы ў Бельгіі і папрацаваўшы на некалькіх працах у імігранцкім дыяпазоне ад прыбіральшчыцы да настаўніцы англійскай.

Імігранты адаптуюцца і інтэгруюцца.

Сцвярджэнні, што гэта не так, грунтуюцца на выпадках, звязаных з невялікім адсоткамі імігрантаў.

Нашыя суайчыннікі, нязвыклыя да разнастайнасці твараў і адзенняў, бываюць шакаваныя гэтай разнастайнасцю на вуліцах Брусэля ці Парыжа. Да гэтага здзіўлення дадаецца няправільная асацыяцыя: успамінаюцца навіны пра беспарадкі ці тэракты – і афрыканцы і арабы робяцца вобразам пагрозы. А пакольку асацыяцыі праходзяць міма лагічнага мыслення, то забываемся падумаць пра статыстыку. Пра тое, што абсалютная большасць рознакаляровых твараў і хіджабавых галоваў належыць законапаслухмяным і адаптаваным людзям.

Мусульмане Еўропы – цікавая праблематыка.

Большасць з іх верыць у мірны іслам. Сцвярджае, што “ІД” не толькі тэрарысты, але нават і не мусульмане. І што Хрыста яны шануюць як прарока. Падкрэсліваюць, што іслам да хрысціянства ставіцца добра.

Можна, канешне, рабіць зніжку на тое, што я сябрую толькі з прыстойнымі людзьмі – але спецыялісты растлумачаць, што тэрор “ІД” накіраваны найперш супраць традыцыйнага іслама.

Можна выдыхнуць і супакоіцца? – Не. На пазначаную праўду ёсць і іншая. Звязаная з тым, што ісламізм а-ля “ІД” робіцца такой жа сусветнай пагрозай і небяспечным трэндам, як раней фашысцкі ці камуністычны таталітарызм.

Узгадаем, што “ісламскі” экстрэмізм многа маладзейшы за тэрарызм. Раней тэрарыстамі быў хто-заўгодна (ірландцы, баскі, грэкі; камуністы і інш.) – а пра ісламізм тады яшчэ ніхто не чуў. Нават вайна крывапралітная вайна Францыі і Алжыра абышлася без ісламавіднага экстрэмізму! Мусульманскія асяродкі далучыліся да “трэнду” зусім нядаўна.

Калі да крамлёўскага “рускага” міра схільнае рускамоўнае насельніцтва, то да ісламавіднага экстрэмізму – мусульманскія асяродкі. Спадарыня ў хіджабе ці нікабе – гэта як рускамоўны ўкраінец. Можа падтрымаць тэрарыстаў – хаця далёка не факт. Нават многа большая верагоднасць, што не падтрымае. Колькасць тэрарыстаў блізіцца да нуля адносна колькасці нармалёвых мусульманаў (без якіх я ўжо не ўяўляю жыцця). Але небяспека тэрарызму застаецца, бо для яе і не патрэбны вялікі адсотак.

Дзетанараджэнне дзеля “сацыялу” – міф.

Сацыяльная дапамога на дзяцей ёсць, складае так каля двухсоткі еўра. А школьны падручнік можа каштаваць і 45-50 эўра, і гэтак далей. З тутэйшымі цэнамі, гэта ўсё сыходзіць толькі на дзяцей – на ежу, адзенне, цацкі, школьныя рэчы… Таму калі хто нараджае дзеля дапамогі, то гэта нейкія безадказныя сацыяльна дэзадаптаваныя элементы, якіх я на шчасце не сустракала. А нармалёвыя бацькі (да ліку якіх належаць і Саміра, сяброўка-марканка, і маміна чачэнская сяброўка Мадзіна) не могуць атрымаць тут эканамічнай выгады, бо расходы на дзяцей істотна перавышаюць дапамогу на іх.

Такая ж міфалогія – словы пра матку мусульманскай жанчыны.

Якая нібыта мае, паводзе спадзеваў ці то Арафата ці то Кадафі, падарваць Еўропу. Пэўна, аўтар мема, як класічны сэксіст, забыўся запытацца ў тых самых жанчынаў, пра якіх разважаў.

Мусульманкі па-першае любяць сваіх дзяцей не меней аддана, чым нашыя маці любяць нас. А па-другое, яны не меней за нас баяцца “заляцець” – ва ўсялякім разе, пасля другога дзіцяці ўжо засцерагаюцца, а пасля трэцяга – дакладна баяцца.

Шматдзетных бельгійцаў – багата!

Міф пра маладзетнасць і “выміранне” карэнных еўрапейцаў часткова падцвярджаюць, да прыкладу, немцы. А вось да прыкладу французы, як і франкамоўныя бельгійцы, яго абвяргаюць. Размнажаюцца выдатна – тры дзіцёнкі ў сям’і тут ёсць такой жа нормай, як і адзін-два, і ведаю шэраг людзей у каторых па пяць і болей.

Небяспечныя кварталы.

У Бельгіі, у адрозненне ад Францыі, грамадства болей перамешанае. Таму не так востра стаіць праблема “гета”.

Быў у мяне перыяд жыцця ў дрэнным квартальчыку. Набачылася і абкураных мараканцаў, і п’яных бельгійцаў, і нармалёвых працаўладкаваных чачэнцаў. Адчуванне небяспекі было хіба ў адзін перыяд, калі да нейкага дылера пачаў наведвацца незнаёмы люд… Так ці інакш, была рада з’ехаць адтуль. Але ўражанні пазбаўленыя катастрафічнасці.

Расісты забываюцца, што сярод сацыяльна дэзадаптаваных слаёў насельніцтва найбольш людзей тытульнага паходжання – бельгійцаў. А дрэнныя кварталы – гэта ўжо праблематыка сацыяльная. Этнічная спецыфіка хіба далучаецца да сацыяльных праблемаў. Зрэшты, насельніцтва бедных кварталаў ва ўсім свеце не адрозніваецца вялікай адаптаванасцю. Што лагічна, бо калі людзі выбіраюцца з выбрацца з праблемаў, то перасяляюцца ў лепшыя часткі горада.

Бежанцы з Сірыі.

Ну ці не з Сірыі. Ну ці хочуць проста жыць у Еўропе – ну дык каму як не нам зразумець гэтае жаданне?..

Жывуць у двух кроках ад мяне, цераз дарогу. Паводзяць сабе нармалёва (што ўдвая лагічна: яны ж не прыдуркі, каб не даражыць дакументамі).

У сувязі з прыбыццём бежанцаў актывізаваўся заапарк расізму. Самы смешны экспанат гэтай выставы называецца “расіст-імігрант”. Паходзіць ён, як правіла, з Расіі, Польшчы ці яшчэ якога сацлагеру, жыве на Захадзе, а ў сваіх размовах пра іміграцыю кіруецца крэда “пускайце нас але не арабаў”. На якіх падставах ён мае права на прэферэнцыю, цяжка сказаць: ці то таму што белы, ці то таму што хрысціянін. Так ці інакш, маіх бельгійскіх сяброў забаўляюць мае расповяды пра нашыя прэтэнзіі лічыцца болей тутэйшымі чым іншыя імігранты.

Сацыяльная дапамога.

Існуе міф аб тым, што сярод імігрантаў многа “тунеядцаў”.

Тунеядцы ёсць ва ўсіх краінах – незалежна ад наяўнасці там сацыялкі. Калі чалавек упарта не хоча працаваць, ён знаходзіць спосабы. Хапае тунеядцаў і сярод бельгійцаў, і сярод беларусаў.

Імігранцкая праблема ўскладняецца імігранцкімі перашкодамі ў знаходжанні працы – таму адсотак беспрацоўных сярод прыбылых і праўда большы.

Ускладняецца сітуацыя многімі фактарамі, але на тое патрэбны асобны артыкул.

Значна зручней рызыкаваць і імкнуцца вышэй, калі ў цябе за плячыма – падушка з назвай “сацыяльнае стахаванне”. Але каму ахвота доўга валяцца на гэтай падушцы? – Ну хіба тым, у каго зусім нізкія патрэбы… Бо жыццё на “сацыяле” – не цукар, ані ў забягалаўку кітайскую схадзіць, ані жытло добрае зняць.

Сутыкненне цывілізацый? – Не. Каштоўнасцей.

Кардынальна розныя светаадчуванні бываюць у людзей аднага народа і рэлігіі.

І надварот…

Паводле каштоўнаснага прызнаку добра заводзяцца прыязныя стасункі.

Вось здавалася б, мне лагічна найлепей камунікаваць з беларусамі і праваслаўнымі? А не. З беларусамі, як і з праваслаўнымі, сябрую выбарачна – паводле ідэйна-каштоўнаснай блізасці. І такое ж ідэйна-каштоўнаснае спалучэнне здараецца ў мяне з людзьмі самага рознага паходжання… Ну а з некаторымі праваслаўнымі і беларусамі бывае такое “спалучэнне”, што хоць бы не пабіцца.

Люблю мультыкультурную Еўропу.

Жадаю яе бараніць і развіваць, у меру сваіх сціплых магчымасцяў.

Размовы пра “слабасць” Захаду – міф для тых, хто блытае сілу з жорсткасцю. Жыццё ў рознакаляровым салаце, смачна запраўленым гуманізмам – гэта не ідэялогія, а ідэя. Яе сіла ўражвае.

Разнастайнасць твараў і адзення на вуліцах, магчымасць супрацоўнічаць з самымі рознымі людзьмі – каштоўнасць, якой мне дужа не хапала ў Беларусі. Ну ды як будзе нашая краіна лепшай, дык свет адразу адрэагуе!

Адкуль бягуць, і куды – выдатны паказальнік. Бо паспяховая краіна – тая, у якой людзі хочуць жыць.

The post Бельгія: іміграцыя appeared first on Афіцыйны сайт Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі (БХД).