Галіна Каржанеўская. ВЫБАРЫ. “Праўда памерла, а вера замуж выйшла”

03.03.2014, 15:57  |  Блог Галіны Каржанеўскай, Палітыка

Я атрымала вялікі досвед з усіх трох апошніх выбараў: прэзідэнцкіх, парламенцкіх і мясцовых. На першых эмоцыі і ўзровень стрэсу проста зашкальвалі. На другіх здзівіў размах прыпісак пры канстатацыі яўкі выбарцаў. Пра ход сёлетніх, мясцовых выбараў, варта распавесці падрабязней. Што іх даўно ніхто з мінчукоў усур’ёз не прымае, я ведала. Але што людзі так настроены супроць улады, стала ясна толькі цяпер. 

Тым, хто зарэгістраваў ініцыятыўныя групы ў гарадах, сабраць належала 150 подпісаў, а практычна болей, для падстрахоўкі. Гэта 150 сустрэч, 150 кантактаў, расповядаў, дыялогаў і маналогаў. 

Моладзь на званок у дзверы рэагавала вяла, але спакойна. 40-гадовыя пазіралі насцярожана, з недаверам, распытвалі, доўга думалі. Штось узважвалі — тыпу "хто прыйшоў і што мне за гэта будзе”. І на поўніцу адцягнуліся на нас пенсіянеры, якія не абазнаныя наконт асаблівасцей працэдуры вылучэння кандыдатаў. 

Людзей, што збіралі подпісы за самавылучэнцаў — сяброў зарэгістраваных і незарэгістраваных партый і рухаў — яны прымалі за прадстаўнікоў гарадской улады і ад самога слова "выбары” лезлі на сцяну. Як быццам такое можна ўявіць — каб дэпутат мінулага склікання, які шмат гадоў займае сваё месца "па разнарадцы” або, наадварот, упершыню трапіў у спіс абраных, будзе цягацца па аблупленых пад’ездах і ўпрошваць, каб за яго далі подпіс! 

Але людзям не растлумачыш, хто ёсць хто, бо тыя з парога махалі рукамі, істэрылі, скідвалі свой негатыў, не саромеючыся пры гэтым у выразах. Асабліва ваяўніча сябе паводзілі пажылыя мужыкі, падобныя на адстаўнікоў ці былых начальнікаў. Яны такія змагары і вольнадумцы ў сваіх тамбурах, што хоць сёння на Майдан! Выкармышы Савецкага Саюза, часта прыезджыя і з неблагімі пенсіямі, цяпер яны ўсім незадаволены і нагадваюць катлы з павышаным ціскам — і з нежаданнем гэты ціск неяк па-разумнаму скінуць. Яны марна кіпяць і дажываюць свой век, як і іншыя, ціхія катэгорыі пенсіянераў, нічога не зразумеўшы ні пра сябе, ні пра сваю краіну. 

Рэплікі з-за прыадчыненых дзвярэй: 

• Не пайду! Не хачу! Не буду! 
• Не ўдзельнічаю! 
• Я ўжо прагаласаваў. 
• Я на рабоце падпісалася. 
• На выбары не хаджу. Мама, дзе твой пашпарт? 
• За пяць працэнтаў к пенсіі падпісвайцеся самі! 
• "Падтрымайце незалежнага кандыдата” — "Галасую толькі за апазіцыйных!” 
• Вы за Лукашэнку ці супраць? 
• Замест мяне хай муж і сын паставяць подпісы. 
• Жонка (даганяючы зборшчыка на лесвіцы): "Выкрасліце майго мужа!” 
• "Я вас не ведаю” — "Браток, мы чатыры гады перасякаемся ў адным ліфце” 
• Зайдзі, сынок, паспрабуй сапраўднага ўкраінскага баршча. 
• Жонка (мужу): "Як ты мог у такі срач паклікаць людзей?!” 
• А што яны для нас робяць, тыя дэпутаты? 
• А якога ён узросту? Перадайце, хай адпачывае. 
• Дам подпіс толькі за беларускую мову. 
• Нікому не веру! Усе яны аднолькавыя, што туды трапляюць. 

Гэтае "Не веру” паўтаралася асабліва часта. Як вобразна выказалася мажная жанчына з вуліцы Асаналіева, "праўда памерла, а вера замуж выйшла”. "Ага, — патрасала кійком з канапы сівая бабуля. — Як да пенсіі дадаць, дык курам на смех, а як на выбары, дык ідзі!”. 

На жаль, прычынна-выніковыя сувязі адсочваюць не ўсе дарослыя людзі. Вось адзін характарны дыялог, дасланы мне знаёмым кандыдатам. Жанчына скардзіцца: 

— Усё дрэнна, улада плюе на людзей, ніхто нічога рабіць не хоча, дасылаюць адны адпіскі. А вы самі за ўладу ці апазіцыю? 

— Я за апазіцыю. 

— А я за ўладу. 

— Дык вы ж толькі што сказалі, што ўсё дрэнна і ўсе на вас плююць! 

— У сям'і не без урода. 

— Гэта не сям'я такая, а сістэма. 

…Хто моўчкі грукае дзвярыма, хто злосна свідруе вочкамі, хто бласлаўляе, перахрысціўшы, хто кліча ў кватэру, хто скардзіцца на свае балячкі… Кожныя чацвёртыя дзверы не адкрываюцца ў любы час дня, як быццам жыхароў сталіцы выкасіла якаясь чума. 

Выбарцы лепей ставіліся да зборшчыкаў, якія не хавалі сваёй прыналежнасці да грамадскіх структур. Зрэшты, у розных раёнах было па-рознаму. Многае залежала ад стану і статусу дома. Найбольш падпісваліся за самавылучэнцаў, як сказала актывістка БХД, у дамах 80-90 гадоў, дзе жыхары больш інфармаваныя і менш замбіраваны прапагандай. 

Існуе так званая шкала тонаў для вызначэння стану чалавека. З самага яе нізу не дэпрэсія, як можна было б падумаць, а апатыя. Апатыя — гэта канчатковая капітуляцыя. Гэта поўная бяздзейнасць і адмова штосьці мяняць з-за нявер’я ў магчымасць змен. Гэта псіхалогія вязня, які асуджаны на пажыццёвае. 

За два апошнія дзесяцігоддзі выбары сталі не проста фармальнасцю, непатрэбшчынай, марнай тратай сродкаў. Грамадзяне Беларусі страцілі веру ў справядлівасць дзяржавы. У тое, што дзяржава ўвогуле можа клапаціцца пра кагось іншага, акрамя сябе і сваёй абслугі. Вось трагічны вынік аўтарытарнага зацяжнога кіравання. 

Чалавек, які ўзваліў на сябе такую адказнасць, такую віну перад сваім народам, мусіць жыць з пеклам у душы. Такога паказчыка на шкале тонаў, праўда, не існуе. 

Навіны па тэме